ChatGPT heeft een paar knoppen. Goed nieuws: de standaardinstellingen zijn verstandig. Je kan dit allemaal negeren en toch goed werk leveren. Maar wie weet wat de knoppen doen, krijgt sneller een scherp antwoord. En wacht niet lang op een matig. Welke zijn het leren waard? Drie. Hoe hard ChatGPT nadenkt. Of het op het web zoekt. En wanneer je het een volledige onderzoeksopdracht geeft.
Modellen en thinking levels
Achter ChatGPT zit een model. Dat is de motor die de antwoorden schrijft. OpenAI geeft modellen geregeld een nieuwe naam of vervangt ze. Op het moment van schrijven heet het huidige GPT-6. Namen vanbuiten leren heeft dus weinig zin. Leer liever de knop.
Die knop is het thinking level. Je zet het via het modelmenu in het berichtvak, en het loopt van snel naar grondig.
Instant antwoordt meteen. Het is niet voor niets de standaard: opstellen, samenvatten, herschrijven, dagelijkse vragen. Twijfel je? Blijf dan hier.
Medium en High laten ChatGPT eerst stap voor stap nadenken, en dan pas antwoorden. Trager, maar veel beter bij taaie problemen. Een knoestige berekening. Een planning met veel bewegende delen. Een moeilijke beslissing afwegen. Je kent wel die collega die zegt "geef me even" en het daarna wel juist heeft.
Extra High en Pro zijn voor de zwaarste klussen. Het soort vraag waarvoor je graag een paar minuten wacht op een zorgvuldig antwoord. Op Business heb je ze allemaal. Op Plus krijg je Instant, Medium en High.
Hogere niveaus duren langer en gebruiken meer van je tegoed. Alles op maximum zetten is dan ook de klassieke beginnersfout. Wat win je ermee? Vooral wachttijd. Je kan trouwens midden in een chat van niveau wisselen. Dat geldt dan vanaf het volgende antwoord.
Nog één detail voor Business. Met de instelling Higher intelligence (in Settings, General) mag ChatGPT zelf extra nadenken als je op Instant staat en een vraag moeilijk lijkt. Laat het aanstaan voor het gemak. Of zet het uit als je wil dat Instant ook echt instant blijft.
Web search: voor alles wat actueel is
Een model leert uit data tot een bepaalde afkapdatum. Het nieuws van vanochtend, de prijzen van deze week, een regel die gisteren veranderde: daar weet het niets van. Daarvoor gebruikt ChatGPT web search.
Vaak zoekt het zelf, als je vraag actuele feiten nodig heeft. Je kan het ook vragen. Kies Search bij de tools achter de +-knop. Of typ / en kies Search. Of zeg gewoon "zoek op het web naar...". Het antwoord komt terug met citaties, kleine links die je kan openen, en een lijst Sources.
Eén regel houdt je veilig: vertrouw, maar check. De hulppagina's van OpenAI waarschuwen zelf dat resultaten onvolledig, verouderd of fout kunnen zijn. Gaat het ergens om? Open de bron en kijk naar de datum. ChatGPT zoekt, maar jij staat in voor de feiten.
Hoe ziet dat checken eruit? Stel: ChatGPT meldt dat een leverancier deze maand zijn prijzen met 8% optrok. Open de citatie. Is het de aankondiging van de leverancier zelf, of een blog die een gerucht napraat? Is het van deze maand, of van vorig jaar? Staat er echt 8%? Dertig seconden werk, en je weet of die zin in je rapport mag. Is de bron zwak? Vraag ChatGPT dan om opnieuw te zoeken, bij de bron die jij vertrouwt.
Deep research: als je een rapport nodig hebt
Soms heb je een grotere vraag. Het soort waarvoor je normaal een hele namiddag met twintig tabbladen zit. Daarvoor is er deep research. Je beschrijft wat je wil weten. ChatGPT stelt een onderzoeksplan voor, en dat kan je aanpassen. Daarna spit het een hoop bronnen door en schrijft het een gestructureerd rapport met citaties. Dat download je als Word, PDF of Markdown.
Dat duurt minuten, geen seconden. En elk abonnement heeft een vast aantal deep research-taken per maand. Hou het dus voor vragen die een rapport verdienen: een marktverkenning, een vergelijking van leveranciers, een overzicht van nieuwe regelgeving. Op Business kan het ook lezen uit gekoppelde apps zoals SharePoint of Google Drive. Alleen lezen, en binnen je eigen toegangsrechten.
Welke instelling voor welke taak?
Zet je dit allemaal samen, dan krijg je een simpele gewoonte. Blijf voor de meeste dingen op Instant. Is een probleem echt moeilijk en staat het op zichzelf? Zet het thinking level hoger. Heb je iets actueels nodig? Zoek op het web, en check de bronnen. Wil je een degelijk geschreven antwoord uit veel bronnen? Start deep research. Combineren mag ook: een thinking level en web search werken prima samen.
Probeer het
Neem één echte vraag uit je werk met een duidelijk juist antwoord. Een stukje logica, of een berekening. Stel ze eerst op Instant, en daarna nog eens op High. Vergelijk. Het antwoord met nadenken toont meestal zijn redenering, en vangt een detail dat het snelle antwoord miste.
Vraag nu iets over deze week: een prijs, of een recente wijziging in je sector. Check dat ChatGPT Search gebruikt. Open twee citaties en check ze. Twee korte testjes, en die knoppen zijn geen raadsel meer.
(Algemene oefening. Versies per rol en sector volgen zodra er accounts zijn.)