Het recept ken je nu: rol, taak, context, voorbeelden, vorm. En je weet hoe je een antwoord bijstuurt. Tijd voor iets subtielers. Elke soort werk vraagt een net iets andere prompt. Het recept eronder blijft altijd hetzelfde. Maar bij een mail draait alles om toon en voorbeelden. Bij een spreadsheet draait alles om de precieze vraag die je stelt.
Hieronder vind je vier patronen, voor de vier klussen die je het vaakst tegenkomt: schrijven, analyse, onderzoek en code. Elk met een uitgewerkt voorbeeld. Pik ze, pas ze aan, en hou de patronen die in jouw week passen.
Schrijven: ontwerpen, herwerken en toon
Een schrijfopdracht staat of valt met twee dingen: wie het leest, en hoe het moet klinken. Begin daar dus mee. De grootste winst? Geef een voorbeeld van de stem die je wil. Beschrijf ze niet. "Doe het zoals dit" wint van vijf bijvoeglijke naamwoorden.
Je schrijft in mijn naam: [wie je bent, in één zin]. De lezer is [wie], en die vindt [wat] belangrijk.
Taak: [het ene ding dat je moet schrijven].
Toon: zoals dit voorbeeld [plak iets dat je zelf schreef]. Niet stijf, niet verkoperig.
Vorm: [lengte en vorm]. Sluit af met [de vraag of de volgende stap].
Uitgewerkt voorbeeld, een LinkedIn-post over een productupdate:
Je schrijft in mijn naam. Ik ben oprichter en ik heb een hekel aan cringe op LinkedIn. De lezer is een drukke operations manager die op zijn gsm aan het scrollen is.
Taak: een korte post die aankondigt dat onze onboarding niet langer twee weken duurt, maar twee dagen.
Toon: zoals dit voorbeeld [plak een post van jezelf]. Droog, menselijk, geen "trots om aan te kondigen".
Vorm: minder dan 100 woorden, één duidelijke boodschap, een witregel voor de laatste zin. Geen hashtags.
Het ontwerp komt in een writing block terecht. Zit het ernaast? Stuur bij met één opmerking (dat zag je in de vorige les).
Analyse: van data en tekst naar bevindingen
De klassieke fout? "Analyseer dit" typen en hopen dat ChatGPT raadt wat je zoekt. Een analyseprompt heeft een echte vraag nodig. Voeg het bestand toe. Bij spreadsheets kan ChatGPT echt rekenen: achter de schermen schrijft en draait het code. Het kan ook tabellen en grafieken maken.
In bijlage vind je [de data of tekst]. [Voeg het bestand toe.]
Vraag: [wat je precies wil weten].
Let op: [trends, uitschieters, het waarom achter een cijfer].
Geef me: [top drie bevindingen, een korte tabel, één aanbeveling]. Toon hoe je de cijfers berekend hebt. Twijfel je ergens? Zeg het dan, en gok niet.
Uitgewerkt voorbeeld, een maand supporttickets:
In bijlage vind je de supporttickets van vorige maand.
Vraag: waar lopen mensen tegenaan, en wordt het erger of beter dan de maand ervoor?
Let op: de grootste thema's in aantal, en elk thema dat snel groeit, ook al is het nog klein.
Geef me: de top vijf problemen in een tabel (probleem, ruw aantal, trend), en daarna één zin over wat ik eerst moet aanpakken. Is de data te mager om iets te besluiten, zeg dat dan.
Twee zinnen doen het zware werk. "Toon hoe je het berekend hebt" laat jou de cijfers checken. "Zeg het als je twijfelt" voorkomt een zelfzeker cijfer dat je niet kan vertrouwen. Propere data helpt ook: kolomnamen in de eerste rij, één record per rij, geen samengevoegde tabellen.
Onderzoek: bronnen verzamelen en checken
Waar doet een fout antwoord de meeste schade? Bij onderzoek. Een fout antwoord klinkt daar even zeker als een juist. Het hele patroon draait dus om één gewoonte: vraag om bronnen, en check de bronnen die ertoe doen. Web search voor een snel antwoord, deep research voor een volledig rapport.
Zoek uit: [de vraag]. Zoek op het web.
Wat ik wil: [wat je zoekt, en hoe diep].
Geef bij elke belangrijke bewering de bron, een link en de datum. Hou wat zeker is apart van wat wankel is. Spreken bronnen elkaar tegen? Laat dat dan zien.
Uitgewerkt voorbeeld, een markt checken voor een pitch:
Zoek uit hoe de markt voor maaltijdboxen in België eruitziet. Zoek op het web.
Wat ik wil: een ruwe schatting van de marktgrootte, de drie grootste spelers, en één trend die het voorbije jaar veranderd is.
Geef bij elk cijfer de bron, een link en de datum. Zeg het als je iets niet kan staven. Spreken cijfers elkaar tegen? Toon dan de vork en maak er geen mooi, verzonnen gemiddelde van.
Doe daarna het stuk dat geen enkele prompt voor je doet: open de links bij de beweringen die je zelf gaat herhalen. ChatGPT is een snelle onderzoeker, geen factchecker.
Code: uitleggen, schrijven en herstellen
Developer zijn hoeft niet. Veel kantoorwerk raakt wel eens aan een formule, een script of een stukje code dat een collega ooit achterliet. Een codeprompt wil drie dingen: de taal, het doel in gewone woorden, en een voorbeeld van input en output.
[Taal of tool: een Excel-formule / een klein Python-script.]
Doel: [wat het moet doen, in gewone woorden].
Zo ziet de input eruit: [een voorbeeld].
Zo moet de output eruitzien: [een voorbeeld].
Leg in één zin uit wat het doet, zodat ik het kan checken.
Uitgewerkt voorbeeld:
Een Excel-formule.
Doel: zet in kolom D een markering bij elke bestelling boven 1000 euro die nog niet betaald is.
Input: in kolom B staat het bedrag, in kolom C de status ("betaald" of "onbetaald").
Output: het woord "OPVOLGEN" als het bedrag boven 1000 euro ligt en nog onbetaald is, anders leeg.
Geef me de formule en één zin over hoe ze werkt.
Voorbeeld erin, voorbeeld eruit. Zo check je het resultaat in een paar seconden tegen je eigen blad. Voor groter softwarewerk heeft ChatGPT Codex, maar dat is voor Deel 5.
Stop met jezelf te herhalen
Plak je telkens weer hetzelfde? ChatGPT heeft twee plekken om dat te parkeren. In je custom instructions zet je wat voor al je werk geldt, zoals je rol en je toon. In de instructies van een project zet je wat voor één stroom werk geldt. Denk aan de stijlgids van een klant, of een vaste boundary ("gebruik alleen de prijslijst in bijlage"). En ChatGPT kan ook vroegere chats onthouden. Voelt een antwoord vreemd aan? Kijk dan even wat het mee vorm gaf. Je prompt moet dan alleen nog bevatten wat nieuw is aan deze taak.
De rode draad door alle vier
Het is één recept met vier verschillende petten. Elk patroon geeft ChatGPT een duidelijk doel, de context die het nodig heeft, en de vorm van het antwoord. Bij schrijven ligt de klemtoon op toon en voorbeelden. Bij analyse en onderzoek op de precieze vraag en op eerlijkheid over twijfel. Bij code op een voorbeeld van input en output. Zelfde skelet, andere klemtoon.
Probeer het
Kies het doel dat nu het dichtst bij je werk ligt: schrijven, analyse, onderzoek of code. Neem het patroon dat erbij hoort en vul het in met iets echts uit je week. Verstuur het.
Zit het eerste antwoord dichtbij, maar nog niet helemaal goed? Begin niet opnieuw. Stuur bij met één concrete vervolgvraag. Bon: nu heb je elk gereedschap uit het deel Prompting op echt werk gebruikt.